สืบเนื่องจากคุณเป้าได้ขอให้ผมช่วยเขียนเรื่องตอ (stock) ในโอกาสนี้จึงขอให้ความรู้กับนัก
เล่นใหม่ และที่ไม่เข้าใจเรื่องตอ ดังนี้

1. ความหมายของตอ (stock) ตอ ที่ใช้กับแคคตัส หมายถึงไม้แคคตัสที่เจริญเติบโตไว แข็งแรง สำหรับ ใช้เป็นตอต่อยอด (grafting) กับไม้พันธุ์ดี ไม้ที่เหมาะสมจะทำเป็นตอ จึงเป็นไม้ประเภทใดก็ได้  ที่มีหลักการโตเร็ว และแข็งแรง  ดังนี้จึงอาจ เป็นไม้ที่มีทรงเป็นลำสูง เป็นไม้ทรงแบน ประเภทเสมา (opuntia) และเราอาจคาดไม่ถึงอาจเป็นไม้ทรงกลม เช่น ประเภท Gymnocalycium ก็ได้

2. ประโยชน์ของตอ
โดยทั่วไปแล้ว ผู้นิยมใช้มี 3 ลักษณะใหญ่ๆ ด้วยกัน

                2.1 ทำธุรกิจต้นไม้ ประเภทนี้ผู้ใช้มีวัตถุประสงค์สำคัญที่จะเร่งไม้ให้โตเร็ว อีกทั้งจะช่วยให้ไม้มีรูปลักษณะที่แปลกแตกต่างออกไป เขาจะใช้ตอเป็นตัวเร่ง ไม้เพาะเมล็ดอายุ 4-5 เดือนหรือไม้หน่อทีแยกออกมา ผลจากการใช้ตอต่อยอด จะสามารถเร่งไม้ให้โต นำไม้จำหน่ายได้เร็วขึ้น

                2.2 ใช้กับไม้ด่างมากๆหรือไม้สีที่ไม่สามารถจะสังเคราะห์แสงเลี้ยงตัวเองได้ จะต้องใช้ตอช่วยเป็นตัวเลี้ยง
               

รูปจาก www.lapshin.org

 2.3 ใช้แก้ปัญหาไม้ออกรากยาก ไม้โตช้า เช่น Mammilllaria Theresae, Sulcorabutia rauchii เป็นต้น ไม้ประเภทนี้จะอ่อนแอมาก โอกาสที่จะเน่าตายทั้งหมดได้ จึงต้องอาศัยตอช่วยเลี้ยงเพื่อขยายเผ่าพันธุ์ต่อไป จึงเปรียบเทียบตอดังกล่าวส่วนหนึ่งเสมือนเป็นห้อง ICU สำหรับแก้ปัญหาไม้เน่ากำลังจะตายให้ฟื้นได้

4. ประเภทตอที่นิยมใช้อยู่ในปัจจุบัน
มีหลายลักษณะดังที่กล่าวไว้แต่ต้นว่ามีลักษณะเป็นลำ (ได้แก่ กลุ่ม cereus)

ลักษณะเป็นแผ่น (ได้แก่ กลุ่ม opuntia)

ลักษณะกลม (ได้แก่ พวก Echinopsis, Gymnocalycium)

ตัวอย่างตอ (stock) ที่นิยมใช้กันอยู่ในปัจจุบัน

1.) Hylocereus undatus หรือที่เราเรียกกันว่า ตอสามเหลี่ยม เป็นตอราคาถูกและต่อไม้พันธุ์ได้หลากหลาย

2.) Myrtillocactus geometrizan หรือที่เราเรียกกันว่าตอบลู ซึ่งเป็นตอที่เลี้ยงไม้ได้หลากหลายเช่นเดียวกัน เมื่อหลายปีผ่าน มาชาวญี่ปุ่นกล่าวขานว่าเป็นตอวิเศษ (Excellent stocking)

3.) Riterocereus pruinosus เป็นไม้ตอขนาดใหญ่ ต่อไม้ได้หลาก หลายเช่นกัน เหมาะสำหรับสะสมไว้เพื่อต่อกับไม้ขนาดใหญ่ ก็ลองคิดดู ถ้าหากต้นไม้ที่เรารักขนาดใหญ่เท่ากับลูกเทนนิส และรากเน่า ไม่อาจ ปักชำได้ ตอนี้จะเหมาะมากที่จะช่วยชุบชีวิตไม้ดีไม้ดีของเราไว้ได้

4.) Eriocereus “Jusbertii” เราเรียกตอหนามดำ ญี่ปุ่นนิยมใช้ต่อไม้ในปัจจุบันเนื่องจากแข็งแรงดี

ตัวอย่างตอที่ค้นพบว่าต่อไม้ได้ดีในบางต้น แต่ใช้ไม่แพร่หลาย

รูปจาก www.cactus-art.biz

           1. Opuntia auberi เป็นตระกูลเสมาที่มีมากในบ้านเรา สามารถเสียบยอด Notocactus
leninghausii ได้ดี

             2. Pereskiopsis spathulata เป็นตอไม้ใบสามารถต่อกับแคคตัสไม้เพาะเมล็ดบางต้นได้ดี
          

 3. Echinopsis eyriesii เป็นไม้ทรงกลมสามารถต่อกับสกุล Neoporteria บางชนิดได้ดี

4. Gymnocalycium damsii เป็นไม้ทรงกลมเช่นกัน พบว่าสามารถต่อกับไม้สกุล Copiapoa
บางชนิดได้ดี
              ทั้งหมดนี้ เป็นเพียงตัวอย่าง และดังที่กล่าวไว้ในชั้นต้นแล้ว แคคตัสส่วนใหญ่สามารถนำมาทำ
เป็นตอต่อได้ แต่จะเลี้ยงได้ดีมากน้อยขนาดไหนจะอยู่ที่การค้นคว้าทดลองของเรา และเรื่องการใช้ตอนี้เรา
อาจสามารถต่อไม้หลายชนิดเป็นชั้นๆ ก็ได้ จึงหวังว่าบทความที่เขียนมาครั้งนี้ คงจะเป็นส่วนช่วยจุดประกาย
ผู้นิยมต่อแคคตัส     จะได้ทดลองและนำความรู้ที่ค้นพบมาเผยแพร่เล่าสู่กันฟังด้วย อันจะเป็นประโยชน์ต่อ
วงการแคคตัสของประเทศไทยอย่างมากครับ